Destan Dönemi Türk Edebiyatı

İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı
(DESTAN DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI)

* Türklerin İslamiyet ile tanışmadan önce oluşturdukları edebiyattır.
* Bu dönem edebiyatı genel olarak sözlüdür.
* Yazılı ürün yok denecek kadar azdır.
* Bu dönemde Türklerin göçebe bir yaşamları vardır.
* Edebiyat yabancı etkilerden oldukça uzaktır.
* Türkler çok tanrılı bir din anlayışına sahiptir.(Totemcilik,Manihaizm,Budizm,Şamanizm…)
* Duygu,düşünce ve hayallerini sözlü biçimde;cura,tambura,kopuz gibi sazlarla iletirler.
* Bu dönemde saz çalıp şiir söyleyenlere “ozan,kam,baksı” adı verilir.
* Bu dönem edebiyatı üçe ayrılır:

1. Destan dönemi:

* Bu dönem ürünlerinin konusu genellikle kahramanlıktır.
* Kahtamanlar olağanüstüdür ve mitolojik unsurlarla süslüdür.
* Kahramanlar hüsrana uğramazlar,eylemler çoğunlukla zaferle sonuçlanır.
* Türklerin totemi bir hayvan veya bitki idi.
* Köktürklerin totemi kurt,Uygurların kuş ağacı idi.
* Destanlar;milletin,din,fazilet ve milli kahramanlık maceralarının manzum hikayeleridir.
* Tarihten önceki çağlarda tanrılar veya tanrılaştırılmış insanlar hakkında söylenerek zamanla inanış haline gelen efsaneye mitos denir.
* Mitoslarda tanrılar ve insanlarla birlikte devlerin,cinlerin,perilerin ve diğer masal yaratıklarının da hikayeleri vardır.
* Bir milletin mitoslarını inceleyen bilime mitoloji denir.(Yunan mitolojisi,Mısır mitokojisi vb.)

2. Sözlü dönem edebiyatı (…/8.yy)

* Sade bir Türkçe kullanılmıştır.
* Türklerin yazıyı henüz kullanmadıkları dönemde oluşmuş bir edebiyattır.
* Yazı olmadığı için bu dönemde sadece şiirle ilgili ürünler vardır.
* Olağanüstü olayları anlatan destanlar bu dönemin en önemli ürünleridir.
* Sözlü edebiyat ürünleri din törenlerinde doğmuş, din dışı törenlerde gelişmiştir.
* Şiir söyleyen kişilere “ozan”, “kam” , ”baksı” , “şaman” gibi adlar verilmiştir.
* Şairler,şiirlerini “kopuz” adı verilen saz eşliğinde söyler.
* Dini törenlerde söylenen şiirlere “yır” adı verilir.Şiirler hece ölçüsüyle söylenmiştir.
* Kafiye olarak genelde yarım kafiye kullanılmıştır.Kafiye düzeni (abab-cccb-dddb….) biçimindedir.
* Nazım birimi dörtlüktür.
* Sözle musiki beraber kullanışmıştır.
* Din,aşk,savaş,yiğitlik,doğa,ölüm gibi konular işlenmiştir.
* Benzetmelerde doğadan yararlanılmıştır.
* Sürek avlarına “sığır”,kurban ve ziyafet törenlerine “şölen”,yas,ölüm törenlerine “yuğ” adı verişmiştir.
* Şiirlerdeki ahenk,ölçü ve uyağın dışında ses,hece tekrarları ve aliterasyonla sağlanmıştır.
* Anonim bir özellik taşırlar.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.